[SiLa]

ZEYL?'Z-ZEYL



I'lem eyy?he'l-aziz! Bazi insanlarin agzinda kemiyeten az, keyfiyeten pek b?y?k ?? kelime dolasmaktadir.
Birincisi: "Hersey kendi kendine tesekk?l etmistir."
Ikincisi: "M?cid ve m?essir esbabdir."
???nc?s?: "Tabiat iktiza etti."
Bu ?? kelimatin pek ?ok muhalata zarf olduklari hakkinda yapilan beyanati dinle:
Insan mevcuttur. Bu mevcut insan, birinci kelimeye nazaran hem sanidir, hem masn?.
Ikinci kelimeye g?re, esbabin tesiriyle v?cuda gelmistir.
???nc? kelimeye nazaran, mevhum tabiatin eseridir.
D?rd?nc? cihet ise, hak ve hakikatin istilzam ettigi gibi, Allah'in masn?udur.
Evvelki kelimenin gayr-i mahsur muhalati:
1. O kelimenin iktizasina g?re insani teskil eden zerrelerin herbirisinde hem insanin i?ini, hem kainati g?recek, bilecek bir g?z, bir ilim ve sair sifat-i lazimenin bulunmasi lazimdir.
2. Insanin bedeninde zerrattan tesekk?l eden m?tehalif m?rekkebat adedince, matbaalarda hurufati tertip etmek i?in kullanilan kaliplar gibi kaliplar lazimdir.
3. Kargir kemerlerin taslari gibi, herbir zerrenin arkadaslarina hem hakim, hem mahk?m olmasi lazim gelir. Ve keza, herbirisi, ?tekilere hem zit, hem misil, hem mutlak, hem mukayyed olmasi lazimdir.
Ikinci kelimenin muhalati:
1. Insanin me'hazi, yani insani teskil eden maddeler, eczahanelerde bulunan agizlari m?h?rl?, ayri ayri, ?esit ?esit m?tebayin ila?lar gibi maddelerdir. Hi? kimsenin eli dokunmaksizin ihtiya? nisbetinde kemal-i intizam ve muvazeneyle o ila?larin siselerden kendi kendine ?ikip hayati bir macun vaziyetine gelmesi m?mk?n ise, insanin da sanisiz esbab ve mevadd-i camideden suduru m?mk?nd?r diyebilir.