[SiLa]

Dünya'nin Yapisi
Dünya'nin içi akil almaz ölçüde sicak bir firina benzer. Ama genellikle tastan olusur, çekirdeginin çok küçük bir bölümü tümüyle sividir. Yerküreyi bir uçtan ötekine geçen deprem dalgalari bize onun fiziksel özellikleri ile çesitli katmanlarinin yogunlugu ve kalinligi konusunda bilgi verir. Biz yalniz yüzeye çok yakin kayaçlari taniriz. En derine inen sondajlar bile kabugun ancak yarisina kadar ulasabilmistir.

Dünya’nin Çekirdegi
Kati yerkürenin çapi ortalama 6.371 km’ dir. Yaklasik 2.900 km derinde bir sinir bölgesi, bir süreksizlik bulunur. Bunu deprem dalgalarinin yalnizca bir bölümünün geri yansimasindan anliyoruz. Burasi katidan siviya geçis bölgesidir. Daha iç bölgelerin, yani çekirdegin, yaklasik 10 g/cm3 gibi çok yüksek bir yogunlugu vardir. Ancak demir içeren göktaslari buradaki sicaklik ve basinç kosullari altinda olusana benzer bir yogunluga ulasabilir. Bu nedenle bugün, çekirdegin daha çok demir ve nikelden olustugu varsayiliyor. Daha az benimsenen bir düsünce ise çekirdegin de kabukta bulunan elementlerle ayni karisimda, yalniz daha yogun oldugudur. Daha içte, yaklasik 5.150 m derinde yeni bir sinir bölgesi daha vardir, bu da oradan sonraki bölümün fiziksel özelliklerinin daha farkli oldugunu gösterir. Büyük bir olasilikla burasi katidir. 3.500 km’lik bir çapi olan çekirdegin 175 milyar km3’lük bir hacmi vardir, yani yerkürenin yaklasik yüzde 16’sini olusturur. Buna karsilik agirligi, toplam agirligin yüzde 32’si kadardir. Yüzeyindeki elektrik akimlarinin da, Dünya’nin magnetif alaninin olusmasina yol açtigi düsünülmektedir.
Manto
2 – 60 km arasindaki derinliklerde mantoya ulasilir. Burasi Mohorovicic süreksizligi adi verilen sinir bölgesiyle üstündeki kabuk katmanindan ayrilir. Bu alandaki maddelerin yogunlugu birden bire 2,9 gr/cm3’ten 3,3 gr/cm3’e çikar. 700 km kadar derine inildiginde ise yogunluk 3,3 gr/cm3’ten 4,5 gr/cm3’e yükselir. 2.000 km derinlikte bu deger 5,7 gr/cm3 olur. Bu bölge yaklasik 900 milyar km3’lük hacmiyle yerkürenin toplam hacminin yüzde 83’ünü olusturur. Mantoda bulunan kayaçlarin daha az silisyum oksit içerdigi, buna karsilik daha agir olan metal oksitlere, özellikle de magnezyim (% 37) ve demire (% 12) sahip oldugu bilinir; bu da onun renginin daha koyu olmasina yol açar. Kayaç yapili meteorlarin kimyasal bilesimi bu mantonun yapisiyla uyusur. Deprem dalgalarinin yayilis biçimine bakilirsa burasi sivi degil kati, daha dogrusu plastik bir durumdadir. Sicaklik kabuktaki kadar çok artmaz, en çok 2.500 dereceye çikar. Kayaçlarin siviya dönüsmelerini engelleyen etken, üstlerindeki yüksek basinçtir. Yalniz tektonik tedirginlikler sonucu yerel sivilasmalar olabilir. Kabukta ortaya çikan bütün hareketlerin nedeni mantonun astenosfer adi verilen üst katmanlarindan kaynaklanir. Katmanlar arasindaki isi farklarindan dolayi plastik haldeki kayaçlar da durumlari elverdigince hareket ederler. Deprem bölgelerinin gösterdigine göre 600 km derinliklerde kirilmalar olabilmektedir.
Kabuk
Kati yerkürenin en üst katmanina kabuk denir ve kalinligi 5 km ile 60 km arasinda degisir. Burasi tüm hacmin yüzde 1,5’ini kapsar. Kabugun yogunlugu mantodan daha azdir. Kitalar ile okyanuslarin altindaki kabuklar arasinda fark vardir. 20-60 km kalinligindaki hafif kabuk levhalari kendilerinden daha yogun olan mantonun üstünde yüzer; böylece kitalar, okyanus diplerine göre biraz daha yüksekte kalir. Okyanus dipleri ise 5-10 km kalinlikta olur ve büyük ölçüde yogunlugu 2,9 gr/cm3 olan bazalttan olusur. Her ikisi de mantonun üstünde bulunur ve onun çarpma hareketlerinden etkilenir. Bu arada kabukta çatlaklar olur ve mantodan buraya sizan madde nedeniyle okyanus diplerinde yeni bir kabuk olusmaya baslar. Bu bölge iki yanindaki daha soguk alan tarafindan bastirilinca yukari dogru yükselir ve duruma göre ortaya ya bir ada ya da siradaglar çikar.
Biz yalniz kabugun kita bölgesindeki yapisini ve kayaçlarini taniriz. Kabugun üst katmanlari daha çok silisyum oksit içerir ve ortalama 2,7 gr/cm3 yogunlugundadir. Bu daha asagi katmanlarda 2,9 gr/cm3’e çikar. Her ikisi arasinda, Konrad süreksizligi adini tasiyan bir sinir bölgesi vardir. Alt katmanlarda, içinde kuvars (SiO2) olmayan baskalasim kayaçlari bulunur. Üst bölgeler ise bildigimiz çesitliligiyle öteki kayaçlardan olusur. Magma kayaci ya da korkayaç denen kayaçlar, mantonun yerel olarak eriyip baska bir yerde yavas yavas sogumasiyla ortaya çikar. Bunlarin en bilinenleri kuvars içeren granitlerdir. Vulkanitler ise daha hizli soguyan ve camlasmis parçalar içeren kayaçlardir. Rüzgar ve akarsularin etkisiyle yeryüzünden kopan parçalarin denizlerin dibinde birikerek taslasmasi ise tortul kayaç denen kayaçlarin olusmasina yol açar. Bu kayaçlar yerkabugu hareketleri nedeniyle bulunduklari yerden daha derinlere iner ve buralardaki sicaklik ve basinç nedeniyle degisime ugrarlarsa, bu kez de baskalasim kayaçlari ortaya çikar. Kabugun kita bölümünde her 100 m derinlige inildikçe sicaklik da 3 derece artar.

Çok güzel emegine saglik kardes Allah (c.c.) razi olsun..
__________________

[umudaselam]

emegine saglik abla...